Logicollege

Als je te maken hebt met een sterk seizoenpatroon, heb je weinig aan een EOQ die is gebaseerd op een prognose van de totale jaarlijkse vraag. In het ene seizoen bestel je veel teveel tegelijk en in het andere seizoen moet je hee erg vaak bestellen.

Het EOQ-model is dus niet zonder meer bruikbaar als er een seizoenpatroon is. Er wordt dan niet aan de randvoorwaarde ‘gelijkmatige afname’ voldaan. Toch zijn er wel mogelijkheden om gebruik te maken van het EOQ-model als hulpmiddel bij het bestellen. We noemen hier twee methoden:

• een EOQ berekenen per seizoen, of
• tijdfasering in de vraagprognoses.

7.1 EOQ per seizoen

Je kunt overwegen om voor elk seizoen een aparte EOQ-berekening te maken, door per seizoen een vraagprognose te maken. Hoe je zo’n prognose het best kunt maken, behandelen we hier niet, daar komen we in andere modulen op terug (met name in Verdieping 2 van Module 24). Heb je een prognose voor de vraag per seizoen, kun je die als D invullen in de EOQ-formule. Hou er dan wel rekening mee, dat je nu niet verder gaat met kosten voor een heel jaar. Je moet ook de waarde van α aanpassen. Is de vraagvoorspelling voor een periode van 3 maanden, dan moet je α dus delen door 4.

Voorbeeld

De firma Sunpar is gevestigd in Brisbane (Australië). Sunpar koopt lichte parasols in China voor verkoop voor de eigen markt. De prognose van de vraag is 2330 stuks. Sunpar heeft (met als gegevens een kostprijs van 8 dollar per parasol, 80 dollar bestelkosten en 9% voorraadkosten op jaarbasis) berekend dat de EOQ (op jaarbasis) 720 stuks is.

De omzet van de parasols heeft echter een sterk seizoenpatroon. Voor de Australische zomerperiode van 4 maanden is de afzetprognose 1.400 stuks, voor de rest van het jaar 930 stuks.

Als Sunpar zou werken met een EOQ per seizoen, dan wordt die in de zomer 966 en in de rest van het jaar 557. Afgerond zal Sunpar de bestelseries dan zetten op 950 en op 550 stuks.

7.2 Tijdfasering in de vraagvoorspelling

De tweede methode om het EOQ-model te gebruiken bij een seizoenpatroon is de techniek van ‘periode aantallen’. We geven de stappen van de methode een voor een aan de hand van het voorbeeld van Sunpar.

Stap 1
Met de EOQ-formule bereken je de economische seriegrootte op basis van de totale jaarvraag D.

In onderstaande tabel zie je dat Sunpar op basis van de jaarlijkse vraag de EOQ heeft berekend.

tabel 4: basisinformatie Sunpar

Stap 2

De volgende stap is bepalen van het aantal bestellingen per jaar. Dat is D/Q. Daarna bereken je de lengte van de periode, die tussen twee opeenvolgende bestellingen ligt (= bestelinterval). Vanaf dit punt in de berekening laat je de met de formule van Camp berekende economische bestelhoeveelheid verder buiten beschouwing.

Als deze berekening wordt uitgevoerd bij Sunpar, levert dat de volgende gegevens:

tabel 5: berekeningen van Sunpar

Stap 3
Je maakt een tijdfaseringstabel voor het hele jaar, zoals hieronder is weergegeven.

In de tabel verdeel je de totale jaarprognose zo goed mogelijk over de periodes.

De verwachte vraag per planperiode (bij Sunpar per maand) staat in tabel 6.

tabel 6: de voorspelde vraag van Sunpar, tijdgefaseerd weergegeven

Stap 4

De seriegrootte ga je nu voor iedere planperiode apart berekenen op basis van het te verwachten verbruik, gerekend over een aantal perioden dat gelijk is aan het (eerder berekende) bestelinterval.

Bij Sunpar leidde de EOQ-berekening tot een bestel-interval van 4 maanden. Dat wil zeggen, dat je bij elke bestelling 4 maanden vooruit moet kijken naar de verwachte vraag.

In maand 1 wordt dus gekeken naar de verwachte vraag in de maanden 1 t/m 4, dat is in het voorbeeld 400+300+200+100 =1.000 stuks.  In maand 1 moeten dus 1.000 parasols binnen komen. Let op, ze komen uit China, dus afhankelijk van de leadtime zul je de bestelling maanden eerder moeten plaatsen!

In maand 5 moet weer een nieuwe serie binnenkomen: 65+50+65+100 = 280 stuks, genoeg voor de maanden 5 t/m 8 enzovoort.

tabel 7: geplande ontvangsten op basis van ‘periode aantallen’ met i = 4

Als de leadtime voor een bestelling bij de fabriek in China 2 is maanden (en betrouwbaar is), dan had de order voor de geplande ontvangst in maand 1, dus al in maand 11 van vorig jaar verstuurd moeten zijn. In tabel 97 zie je het resultaat van de berekeningen. Er had al in november een order geplaatst moeten zijn om 1.000 stuks te kunnen ontvangen in periode 1.

Na periode 1 breken rustiger tijden aan voor de inkoper bij Sunpar, de eerstvolgende geplande order hoeft pas te worden geplaatst in maand 3, voor ontvangst in maand 5, is maar 280 stuks.

tabel 8: geplande orderuitgiften op basis van een leadtime van 2 perioden

In het voorbeeld reageert de tijdgefaseerde methode wat heftiger op de seizoenwisselingen dan de methode met een aparte EOQ per seizoen. We hebben het voorbeeld eenvoudig gehouden, in de praktijk kijk je bij het maken van een bestelling natuurlijk (ook) naar de voorraad die nog over is uit de vorige perioden.