Logicollege

De servicegraad van de voorraad van een handelsbedrijf, of van bijvoorbeeld een onderdelenmagazijn, is ‘de mate waarin – in een bepaalde periode – direct uit voorraad aan de vraag van de afnemers kan worden voldaan’.

In fabriek kan alleen het eindproduct maken, als de benodigde grondstoffen, materialen en onderdelen beschikbaar zijn. In dit geval is het een interne servicegraad: ‘de mate waarin – in een bepaalde periode – grondstoffen, onderdelen enzovoort direct uit voorraad geleverd kunnen worden zodra de productie er behoefte aan heeft’.

De gewenste servicegraad per artikel kan worden bereikt met veiligheidsvoorraad. Bijvoorbeeld 95%.

Maar er speelt meer …

De servicegraad van een onderdelenmagazijn

Productie kan alleen plaatsvinden, als alle benodigde materialen beschikbaar zijn. Dat vraagt om een ander begrip voor de servicegraad.

De servicegraad van een magazijn met onderdelen en/of grondstoffen voor productie:

Met deze definitie kun je de servicegraad van een magazijn met materialen voor een productieafdeling berekenen. Als de individuele servicegraden onafhankelijk van elkaar zijn, is dé servicegraad het product van de individuele servicegraden van alle voor een eindproduct benodigde artikelen.

Voorbeeld

Stel dat je product P bestaat uit de onderdelen a, b, c, d en e. De servicegraad van het onderdelenmagazijn voor deze artikelen is respectievelijk:

onderdeel a: 98%

onderdeel b: 95%

onderdeel c: 95%

onderdeel d: 90%

onderdeel e: 92%

De kans dat je product P kunt assembleren, is gelijk aan de kans dat alle onderdelen aanwezig zijn. Deze kans is het product van alle individuele servicegraden:

0,98 x 0,95 x 0,95 x 0,90 x 0,92 = 0,73     ofwel 73%.

Hoewel de servicegraad voor de individuele onderdelen zeker niet laag is, kun je maar 3 van de 4 keer direct aan de gang als je het product P wilt gaan assembleren.

De servicegraad van een magazijn met gereed product

Een productieproces is afhankelijk van de beschikbaarheid van alle onderdelen. Als je alle onderdelen beschikbaar hebt op één na, dan kun je het eindproduct niet completeren. Deze afhankelijkheid van verschillende producten heb je meestal niet bij het beheer van een assortiment met gereed product. Met voorraad van complete artikelen van waaruit je klanten bedient. Het wel of niet aanwezig zijn van het één artikel heeft dan meestal geen invloed op de doorlooptijd van de rest van de order.

Anders dan bij productie, bereken je de servicegraad van een assortiment gereed product als de som van alle individuele servicegraden van alle artikelen uit het assortiment gedeeld door het totaal aantal artikelen. Ook deze regel geldt alleen, als er tussen de artikelen geen onderlinge afhankelijkheid bestaat.

De berekening kun je toepassen op een geheel assortiment, maar ook op een gedeelte ervan bijvoorbeeld een categorie of productgroep: tel de individuele servicegraden op en deel die door het aantal artikelen van de betreffende productgroep.

Voorbeeld

Stel dat het verkoopassortiment van een groothandel bestaat uit de artikelen a, b, c, d en e. Met meting van de nee-verkoop heb je de servicegraden van de artikelen vastgesteld. Die is achtereenvolgens:

product a: 98%

product b: 95%

product c: 95%

product d: 90%

product e: 92%

De gemiddelde servicegraad voor dit assortiment, ofwel de gemiddelde kans dat een artikel geleverd kan worden is: (0,98 + 0,95 + 0,95 + 0,90 + 0,92)/5 = 94%.

We zijn er in het voorbeeld vanuit gegaan, dat de afzet van de producten ongeveer gelijk is. Zijn de verschillen groot, dan zouden we liever het gewogen gemiddelde hebben berekend, door per product eerst de servicegraad te vermenigvuldigen met de afzet en de totaalsom hiervan te delen door de totale afzet.

Het is voor bepalen van de gewogen gemiddelde servicegraad noodzakelijk, dat voor alle producten dezelfde eenheid van afzet wordt gebruikt, dus bijvoorbeeld alles in stuks, of kilogram, of hectoliter, of meter of vierkante meter. Lukt dat niet omdat het assortiment van allerlei soorten omvat, kies dan voor weging op waarde. Je krijgt dan niet de servicegraad voor de door bij het magazijn bestelde aantallen, maar voor de bestelde waarde. Op zich jammer, een kengetal dat op aantallen berust is een beter stuurmiddel in de logistiek, maar soms heb je geen keus.

Zou de manager van dit magazijn willen weten hoe groot de kans is dat een klantenorder compleet en direct kan worden uitgeleverd, dan is de uitkomst afhankelijk van de ordersamenstelling.  Als de individuele servicegraden per artikel ongeveer gelijk zijn, dan is de berekening: de individuele servicegraad verheffen tot de macht van het aantal artikelen op de order.

Voorbeeld

Stel dat de servicegraad per artikel 98% is en een order bestaat uit 5 regels, dan is de kans dat de order compleet kan worden geleverd:

Servicegraad op orderniveau = 0,98⁵ = 0,90  = 90%

Bijlage 1: tabel met onderschrijdingskansen van N(0,1)